Onderzoek: schoolleiders essentieel voor kansengelijkheid in het basisonderwijs

Schoolleider als spil bij kansengelijkheid

Het onderzoek laat zien dat werken aan kansengelijkheid in het basisonderwijs een brede aanpak vergt van schoolleiders. Zij combineren goed onderwijs en hoge verwachtingen met een veilig pedagogisch klimaat, een sterke organisatie en samenwerking met ouders/verzorgers, partners en leerlingen. De schoolleiders zorgen hierbij voor samenhang en houden steeds voor ogen wat de leerlingen en het schoolteam nodig hebben.

Deze brede regierol wordt de komende jaren alleen maar belangrijker. Met het wetsvoorstel Gelijke Leer- en Ontwikkelvoorwaarden (GLO) worden verschillende regelingen voor gelijke kansen, waaronder de brugfunctionaris- en schoolmaaltijden subsidieregelingen, vanaf 2029 gebundeld. Hierdoor wordt de sturing en verdeling van deze middelen een gedeelde verantwoordelijkheid van schoolbesturen en schoolleiders. Om die rol in de praktijk goed te vervullen, laat het onderzoek zien wat schoolleiders nodig hebben: naast bestendige financiering vraagt dit om vertrouwen en ruimte voor autonomie, én om hechte samenwerking met partners rond de school.

Carola Peters, voormalig schoolleider van basisschool het Mozaïek in Arnhem: “Als schoolleider moet je steeds opnieuw kijken: wat hebben mijn leerlingen nodig om zich te kunnen ontwikkelen? Dat vraagt dat je je leerlingen en hun gezinnen kent, daadwerkelijk in groei van kinderen gelooft en hoge verwachtingen ook uitspreekt, terwijl je tegelijkertijd ook ziet wat er buiten het klaslokaal nodig is. De brugfunctionaris helpt om die verbinding met ouders te maken. Door dichtbij hen te staan, laagdrempelig te zijn en makkelijk contact te maken, ontstaat vertrouwen. En dat werkt door in de klas.”

Brugfunctionaris in de praktijk

De meerwaarde van de brugfunctionaris wordt breed herkend. Alle ondervraagde schoolleiders die met een brugfunctionaris werken, zien dat de functie essentieel verschil maakt. Doordat vragen en behoeften van kinderen en ouders sneller worden opgepakt, ontstaat meer rust in de klas en krijgen leerkrachten meer ruimte om zich te richten op lesgeven en begeleiding.

Dat de functie in de praktijk aanslaat, blijkt ook uit de groei ervan in de afgelopen vijftien jaar. Sinds de eerste brugfunctionarissen in Groningen in 2011 heeft de functie zich verder verspreid en kreeg deze in 2022 een landelijke impuls met een pilot van de Gelijke Kansen Alliantie en het Jeugdeducatiefonds op twintig basisscholen. Het nieuwe onderzoek laat zien hoe de brugfunctionaris past binnen de bredere aanpak van gelijke kansen, en welke rol schoolleiders daarin spelen.

Sander Bestevaar, Hoofd Partnerships, Events & Foundations bij ABN AMRO: “Verandering begint vaak met een observatie uit de praktijk. We zoeken vanuit de Foundation bewust naar die signalen: waar zien we dat iets werkt en hoe creëren we daar bredere aandacht voor? Dat deden we jaren geleden bij de brugfunctionaris, toen we via het Jeugdeducatiefonds hoorden dat de eerste brugfunctionarissen in Groningen enorm mooie resultaten leverden. Nu doen we dat opnieuw, met onderzoek naar hoe belangrijk schoolleiders zijn voor kansengelijkheid. Zo willen we bijdragen aan meer aandacht voor wat kinderen nodig hebben om zich te ontwikkelen.”

25 jaar ABN AMRO Foundation

Aandacht voor wat kinderen nodig hebben om zich te ontwikkelen, vormt al 25 jaar de kern van het werk van de ABN AMRO Foundation. Via activiteiten op het gebied van sport, kunst en cultuur werkt de Foundation samen met basisscholen en maatschappelijke organisaties die bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen. Zo bereikte de ABN AMRO Foundation het afgelopen jaar via ruim 150 basisscholen direct 27.692 kinderen. Via maatschappelijke partners werden nog eens 35.100 kinderen bereikt. Daarbij zetten jaarlijks circa 5.000 ABN AMRO-collega's zich als vrijwilliger in voor ontspannings- en ontwikkelingsactiviteiten voor kinderen voor wie dit niet vanzelfsprekend is.

Over het onderzoek

Het onderzoek is uitgevoerd door het Impact Centre Erasmus (Erasmus Universiteit Rotterdam) in opdracht van de ABN AMRO Foundation ter gelegenheid van haar 25-jarig bestaan. In deze studie zijn wetenschappelijke literatuur en beleidsrapportages gecombineerd met diepte-interviews met 22 schoolleiders uit het basisonderwijs en onderwijsexperts. Het rapport analyseert hoe schoolleiders sturen op kansengelijkheid, welke ondersteuningsstructuren effectief zijn op de werkvloer en welke randvoorwaarden nodig zijn voor duurzame borging in het onderwijsbestel.

Foto van links naar rechts: Monaïm Benrida, Carola Peters, Emiel Gieles, Sander Bestevaar